Phenome Longevity

Longevity Hub › Genetik

Nutrigenomik nedir? Genlerinizin Diyetinizi Nasıl Etkilediğini

Nutrigenomik, genlerinizin vücudunuzun yiyecek ve besinlere yanıtını nasıl etkilediğini incelemesidir. Bazı özellikler için, laktozu sindirmek ve kafeini işlemeye ilişkin genetik bağlantı iyi kurulmuş ve gerçekten kullanışlıdır. Tamamen kişiselleştirilmiş “DNA diyetleri” için kanıtlar daha sınırlıdır ve farkı bilmek faydalıdır.

Nutrigenomik size neler söyleyebilir, bilim ne kadar güçlü, ne kadar karışık ve bunu uygun şekilde nasıl kullanabilirsiniz, işte bu.

Nutrigenomik aslında neyi inceler? 

Nutrigenomik, genler ile yiyecek arasındaki çift yönlü ilişkiyi inceler. Genleriniz, hangi besinleri nasıl sindirdiğinizi, emdiğinizi ve kullandığınızı etkiler ve yediğiniz yiyecekler, bazı genlerin açılıp kapanmasını da etkileyebilir.

Uygulamada, çoğu tüketici ilgisi şu tek soruyla ilgili: farklı genlere sahip kişiler farklı mı yemeli? Birkaç özellik için cevap açıkça evet. Çoğu durumda, genetik etki, genel diyetinizin kalitesiyle karşılaştırıldığında küçüktür.

Kanıt en güçlü olduğu yer neresi?

Laktaz ve LCT geni

Bu, genlerin diyeti şekillendirdiğinin en net örneğidir. Bebekler sütdeki şekeri sindirmek için laktoz enzimi üretir. Çoğu insanda laktoz üretimi çocukluk sonrası azalır.

MedlinePlus Genetics’e göre dünya çapında yaklaşık %65’i, çocukluk sonrası laktozu sindirme yeteneğini azaltır. Laktoz üretimini yetişkinlikte sürdürüp sürdürmeyeceğiniz, büyük ölçüde LCT genini kontrol eden genetik bir anahtarın varyantlarına bağlıdır ve “kalıcı” versiyonundan tek bir kopya yeterlidir.

Bu desen, kökenlere göre büyük ölçüde değişir:

  • Kuzey Avrupa kökenli insanların yalnızca yaklaşık %5’i laktozu sindirme yeteneğini kaybeder
  • Doğu Asya kökenli kişilerde %70 ila %100 arası bunu yapar
  • Batı Afrika, Arap, Yahudi, Yunan ve İtalyan kökenlerinde de çok yaygındır

Buradaki bir genetik sonuç, şimdiye kadar fark ettiğiniz belirtileri açıklayabilir. Bu, mecburen süt ürünleri yememeniz gerektiği anlamına gelmez; birçok insan az miktarda toler eder ve yemekten sonra nasıl hissettiğiniz en iyi rehberdir.

Kafein ve CYP1A2 geni

Karaciğeriniz kafeini, CYP1A2 geninin ürettiği bir enzimle esas olarak parçalar. Yaygın varyantlar, bazı insanları metabolize edicileri yavaş yapar ve kafeinin sisteme daha uzun süre girmesine neden olur.

Kosta Rika’da yapılan iyi bilinen bir çalışma, 2.014 kalp krizi geçiren ve 2.014 kalp krizi olmayan kişiyi karşılaştırdı. Yavaş metabolize edenlerde günde 2-3 fincan kahve içmek, kalp krizi riskinde %36 daha yüksek olasılıkla ilişkilendirildi ve bu sayı 4 veya daha fazla fincanda %64’e yükseldi. Hızlı metabolize edenlerde riskte artış yoktu.

Bu, nedensellik kanıtı yerine bir bağlantı gösteren gözlemsel bir çalışmaydı. Yine de, genotipin, yaygın bir yiyecek veya içeceğin sağlık üzerindeki etkisini değiştirebileceğinin daha iyi örneklerinden biridir.

Kanıt nerede daha nüanslı?

MTHFR ve folat

MTHFR, çevrimiçi olarak en çok konuşulan beslenme geni olabilir ve aynı zamanda en çok yanlış anlaşılanlardan biridir. Folatı işleyen bir enzime sahip olan bir glikozidir, B vitamini olan folatın bir parçasıdır.

C677T adı verilen yaygın bir varyant çok yaygındır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) daha çok kişinin ABD’de iki kopya taşıdığını belirtir. Önemli olarak, CDC, MTHFR varyantı olan kişilerin folat türlerinin tümünü, folik asit de dahil olmak üzere işleyebildiğini ve iki kopyaya sahip kişilerin ortalama olarak kan folat düzeylerinin sadece hafifçe daha düşük olduğunu belirtir.

Dolayısıyla tavsiye değişmez. Hamile kalmayı olası yapan herkes günde 400 mikrogram folik asit almalıdır; MTHFR resultiniz ne olursa olsun. Amerikan Tıbbi Genetik ve Genomik Öğretisi Koleji (American College of Medical Genetics and Genomics) ayrıca MTHFR testinin, kan pıhtılaşma riskinin rutin kontrollerinin bir parçası olmaması gerektiğini, çünkü klinik kullanımının sınırlı olduğuna dair tavsiye vermiştir.

Bir MTHFR sonucu, özel, pahalı folat formlarına ihtiyacınız olduğuna dair iddiaları görürseniz, dikkatli olun ve bir sağlık profesyoneliyle konuşun.

DNA’ya dayalı diyetler standart tavsiyeden daha iyi mi çalışır?

Burada dürüstlük en çok önemli hale geliyor. İki büyük deneme fikri doğrudan test etti.

Food4Me denemesi

Food4Me, yedi Avrupa ülkesinde yapılan randomize bir çalışma idi ve 1.269 yetişkinin altı ayı tamamlandı. Kişiselleştirilmiş beslenme önerileri alanlar, standart tavsiye verilenlerden daha sağlıklı değişiklikler yaptı; kırmızı et, tuz ve doymuş yağ tüketimini azalttı.

Ama mevcut diyetlerine dayanarak ek genetik bilgi eklemek, tavsiyeyi daha etkili hale getirmedi. Kişiselleştirme yardımcı oldu. DNA kısmı tek başına bu çalışmada ölçülebilir bir fayda sağlamadı.

DIETFITS denemesi

DIETFITS, katılımcıları rastgele olarak iki gruba ayırdı: sağlıklı düşük yağlı veya sağlıklı düşük karbonhidratlı bir diyet için bir yıl. Her iki grup da benzer miktarda kilo kaybetti ve hangi diyeti daha çok seveceklerini öngören bir genetik desen önemli bir fark yaratmadı.

Bu ne anlama geliyor

Mevcut kanıtlar şu şekildedir:

  • Laktoz ve kafein gibi bazı diyet-gen bağı güçlü ve pratiktir
  • Diğer birçok bağı gerçek fakat etkisi küçüktür ve insanların farklılıklarını sadece az bir kısmını açıklar
  • Tüm bir diyet planını genlerinize uyacak şekilde eşleştirmek, insanların gerçekten nasıl beslendiğine dayalı iyi, kişiselleştirilmiş tavsiyeyi üstün çıkardığını henüz gösterememiştir

Bu, genetk içgörüyü anlamsız kılmaz. En iyi sonuç veren, alışkanlıklarınız, semptomlarınız ve kan testleri ya da bağırsak mikrobiyomunuz gibi işaretlerle birlikte ek bir bilgi katmanı olarak kullanılan bir yaklaşımdır.

→ Genetik Risk vs Destiny: Are Your Genes Your Fate?

Beslenme genetiğini nasıl kullanmalısınız?

İyi kullanıldığında nutrigenomik, belirli yiyeceklerin veya içeceklerin arkadaşlarınızdan ve ailenizden neden farklı etki yaptığını anlamanıza yardımcı olabilir. İşe yarayan bazı pratik ilkeler şunlardır:

  • Laktoz kalıcılığını gösteren güçlü bulguları mevcut olanı, zaten fark ettiğiniz şeyi açıklamak için kullanın
  • Küçük etki bulgularını kurallar olarak görmek yerine dürtü olarak değerlendirin
  • Temel besinleri önceleyin: bol lif, sebze, tam tahıllar ve minimum işlenmiş yiyecekler neredeyse herkes için uygundur
  • Özellikle hamilelikte veya ilaç alıyorsanız, büyük değişiklikler yapmadan önce bir genel pratisyen hekim, diyetisyen veya genetik danışmanla konuşun

→ What Can a DNA Test Reveal About Your Health?

Bir sonraki adım ne olabilir?

Genlerinizin, süt ürünleri ve kafein gibi yiyeceklerle başa çıkma şeklinizi nasıl etkilediğini merak ediyorsanız, kapsamlı bir genom testi, sağlık profilinizin geri kalanıyla birlikte beslenmeye ilişkin varyantlarınızı gösterirken uzman desteğiyle bunları bağlama imkanı sunabilir.

→ Kapsamlı Genetik Testini İnceleyin
→ Genetik Testi Nasıl Çalışır?
→ Genetik Risk vs Destiny: Are Your Genes Your Fate?

Sorular

Bir DNA testi bana hangi diyeti uygulamam gerektiğini söyleyebilir mi?

Laktoz toleransı veya kafeinin metabolizmasının yavaş olması gibi bazı faydalı eğilimleri vurgulayabilir. Şu ana kadar yapılan denemeler, genleriniz etrafında tüm bir diyet kurmanın, iyi kişiselleştirilmiş tavsiyelerden daha etkili olduğunu göstermedi.

Laktoz intoleransı genetik midir?

Çoğunlukla evet. Yetişkinlikte laktaaz üretmeye devam edip etmediğiniz, büyük ölçüde LCT genini kontrol eden kalıtsal varyantlara bağlıdır.

Kafein metabolizması yavaş olanlar kahve içmeyi bırakmalı mı?

Mutlaka değildir. Daha büyük bir çalışma, daha yüksek kahve alımını yalnızca yavaş metabolize olanlarda daha yüksek kalp krizi riskiyle ilişkilendirdiğinden, alımı sınırlamak mantıklı olabilir; ancak bunu GP'inizle tartışmak değerli olabilir.

MTHFR varyantım varsa özel folat mı kullanmam gerekir?

CDC’ye göre, yaygın MTHFR varyantlarına sahip kişiler folik asidi normal şekilde işleyebilir. Gebelik için standart folik asit tavsiyesi hâlâ geçerlidir.

Nutrigenomik, gıda intoleransı testiyle aynı şey mi?

Hayır. Nutrigenomik, DNA’nızı inceler ve DNA değişmez. Gıda intoleransı testleri ise vücudunuzun belirli bir anda nasıl tepki verdiğini inceler; bu, farklı bir sorudur.

Kaynaklar

  1. MedlinePlus Genetics (2023). Laktoz intoleransı. US National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/genetics/condition/lactose-intolerance/
  2. Cornelis M.C., El-Sohemy A., Kabagambe E.K. & Campos H. (2006). Kahve, CYP1A2 genotipi, ve miyokard enfarktüsü riski. JAMA 295(10):1135-1141. https://doi.org/10.1001/jama.295.10.1135
  3. Centers for Disease Control and Prevention (2026). MTHFR Gen Variant ve Folik Asit Bilgileri. CDC. https://www.cdc.gov/folic-acid/data-research/mthfr/index.html
  4. Hickey S.E., Curry C.J. & Toriello H.V. (2013). ACMG Uygulama Rehberi: MTHFR polimorfizm testi için kanıt eksikliği. Genetics in Medicine 15(2):153-156. https://www.nature.com/articles/gim2012165
  5. Celis-Morales C., Livingstone K.M., Marsaux C.F.M. ve ark. (2017). Kişiselleştirilmiş beslenmenin sağlıkla bağlantılı davranış değişikliği üzerindeki etkisi: Food4Me Avrupa randomize kontrollü çalışmasından kanıtlar. International Journal of Epidemiology 46(2):578-588. https://academic.oup.com/ije/article/46/2/578/2919295
  6. Gardner C.D., Trepanowski J.F., Del Gobbo L.C. ve ark. (2018). Düşük yağlı ile düşük karbonhidratlı diyetlerin 12 aylık kilo kaybı üzerindeki etkisi ve genotip modeli ya da insülin salgısı ile ilişkisi: The DIETFITS Randomized Clinical Trial. JAMA 319(7):667-679. https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2673150

Uzun ömür, gelen kutunuzdaHub’dan en yenileri alın.

Bağırsağınız, hormonlarınız, genleriniz ve sağlıklı yaşam süreniz üzerine kanıta dayalı rehberler; haftada bir, özenle hazırlanmış tek bir e-posta.

Kanıta dayalı uzun ömür, bağırsak ve DNA rehberleri.